16.06
2017

Gdzie zaczyna się nauka a kończy zabawa oraz co jest ważniejsze?


„Jaka jest pierwsza rzecz, którą robi dziecko gdy się je zostawi w spokoju? Bawi się. Wiemy o tym, nie musimy się nawet zastanawiać nad odpowiedzią. A gdyby dziecku w tym nie przeszkadzać, wówczas… już zawsze by się bawiło! Dlaczgo więc ciągle przeszkadzamy bawiącemu się dziecku?”

Zabawa - Andre Stern

Czy ktoś kto nie chodził do szkoły może być autorytetem w dziedzinie edukacji?

Andre Stern jest twórcą ekologii dzieciństwa, postawy względem dzieci polegającej na zawierzeniu naturalnym instynktom kształtującego się człowieka oraz zaufaniu wynikającym z nich procesom uczenia się i rozwoju. Jest ekspertem w dziedzinie alternatywnych metod kształcenia. Współpracuje z uniwersytetami, szkołami, nauczycielami i rodzicami, chociaż sam nigdy nie chodził do szkoły. Jak więc nauczył się tego co wie, a za co jest poważany nawet w środowisku akademickim? Na to, oraz wiele innych pytań związanych z naturalnym procesem uczenia się i rozwojem odpowiada w książce „Zabawa. O uczeniu się, zaufaniu i życiu pełnym entuzjazmu”.

Gdzie zaczyna się nauka a kończy zabawa?

„Dziecko nie rozróżnia życia, nauki i zabawy. Dla dziecka stanowią one organiczną jedność. Gdy się bawi, świat dla niego jest w porządku. Czuje się częścią tego świata. Czuje, że jego wrodzona skłonność do zabawy ma sens i znaczenie niezależnie od miejsca i czasu. Wszystkie dzieci się bawią, nawet w najgorszych warunkach. Wojna, bieda, głód, czy nadmiar dobrobytu – dzieci bawią się, kiedy to tylko możliwe.”

Zauważy to zapewne każdy, kto chociaż przez chwilę zdcyduje się obserwować dziecko. Ono się bawi. Nie studiuje podręczników, nie powtarza słówek, nie robi fiszek, lecz nieustająco chce się bawić. Czasami bawi się samo, czasami oczkuje towarzystwa. Czasami biega i krzyczy, innym razem w skupieniu manipuluje przy nowo poznanym przedmiocie. Nikt nie ma jednak wątpliwości, że zabawa jest najlepszą rzeczą jaką może robić małe dziecko. To w czasie zabawy uczy się ono chodzić, mówić czy liczyć. Nikt nie wymaga raczej od zdrowego niemowlaka nieustającego powtarzania przekręcania się z brzucha na plecy i na odwrót, aby dobrze sobie tę umiejętność utrwalił.

Jak więc doszło do tego, że zabawa jest przeciwstawiana poważnym czynnościom? „Dlaczego (…) uległa takiej dewaluacji, że większość ludzi z niej rezygnuje sądzącc, że należy poświęcić się zajęciom powszechnie uważanym za ważniejsze?” W książce „Zabawa. O uczeniu się, zaufaniu i życiu pełnym entuzjazmu” Andre Stern konfrontuje popularną teorię o podrzędnej roli zabawy z własnym przekonaniem o tym, że nie istnieje lepszy sposób przyswajania wiedzy niż swobodna, nieskrępowana zabawa.

Zabawa - Andre Stern„Nie musisz się zmieniać, nie musisz się starać, żeby mi się przypodobać…”

Każde dziecko jest genialne

„Dziecko jest świadome istnienia swoich nieograniczonych możliwości, wciąż jeszcze żyje w nim wiara, że wszystkiego potrafi się nauczyć, że może zostać kim tylko chce. A potem zdobywa krańcowo różne doświadczenie”

Nie oznacza to oczywiście, że każde dziecko posiada identyczny zestaw cech, który pozwoli jego rodzicom przy odrobinie wysiłku zrobić z niego geniusza w rozumieniu akademickim. Każde dziecko jest jednak genialne w sferze która budzi jego zachwyt i potrafi poświęcić się bez reszty pogłębianiu wiedzy i zbieraniu nowych doświadczeń w tej wąskiej dziedzinie. Einstein nie był jednocześnie świetnym fizykiem, malarzem, kucharzem i podróżnikiem. Osiągnął doskonałość w dziedzinie która była jego pasją. Nie jest oczywiście powiedziane, że nie zostałby wirtuozem, gdyby w równym stopniu  co fizyce poświęcił się grze na instrumencie.

Tymczasem od naszych dzieci oczekuje się że będą w miarę dobre we wszystkim co przewidział dla nich program nauczania. Niezależnie od tego czy mają w tym kierunku predyspozycje, czy przeżywają akurat fascynację czymś innym powinny realizować podstawę programową, odrabiać prac domowe i przygotowywać się do sprawdzianów.

Zdaniem Sterna, proces uczenia się zachodzi wtedy kiedy towarzyszy mu zachwyt. Jeśli dziecko wykazuje ciekawość, jest gotowe nieustająco pogłębiać wiedzę z danej dziedziny, eksperymentować, odtwarzać poprzez zabawę nowo poznane zagadnienia. Ciekawość popycha je do rozwoju, nie zaś wizja kary czy złej oceny.

Autonomia jest możliwa, ponieważ więź jest silna

Stern kwetionuje wiele zagadnień które od dawna były promowane przez rozmaitych „ekspertów” od wychowywania dzieci. Na wyrazistych przykładach pokazuje na przykład, że nie jest zadaniem rodziców szybkie odcinanie pępowiny i wymuszona autonomia małego dziecka. Nie da się bowiem przyzwyczaić do nadmiernej bliskości kogoś kto dziewięć miesięcy spędził w całkowitej symiozie z własną matką. Zadaniem rodziców jest nie tyle wypchnięcie dziecka w świat, co zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa i bliskości które pozwolą mu pokonywać własne granice i z ciekawością oraz ufnością zdobyć autonomię.

Błędem zdaniem autora jest również przymusowa socjalizacja w grupie równieśniczej. Może ona w łatwy sposób stać się źródłm nieporządanych społecznie zachowań, w tym agresji. Funkcjonowanie w sztucznym środowisku jakim jest grupa dzieci w tym samym wieku nie sprzyja naturalnemu procesowi uczenia się. Jest raczej źródłem tresowania dzieci w porządanych przez nauczyciela umiejętnościach.

„Uważa się powszchnie, że dzieci identyfikują się z innymi dziećmi. Owszem, ale nie identyfikują się z odizolowaną społcznie grupką, lecz z całą drużyną jaką dostrzegają. Ich grupą rówieśniczą jest ludzkość z całą jej różnorodnością.”

Zabawa - Andre Stern„… Kocham Cię ponieważ jesteś jaki jesteś, a jesteś doskonały.”

Książkę Andre Stern’a można czytać na wielu poziomach. Po pierwsze, jako zbiór wskazówkek do uważnego i pełnego szacunku wychowywania własnych dzieci. Po drugie jako konstruktywną krytykę systemu szkolnictwa. Po trzecie, jako przewodnik pozwalający poznać motywacje do nauki nie tylko dzieci, ale ludzi w każdym wieku. W końcu również jako rodzaj terapii która pozwoli zrozumieć, że tak my jak i nasze dzieci możemy zarówno z powodzeniem robić rzeczy w których nie jestemy najlepsi, jak i  doskonalić to co jest naszą największą pasją, zamiast usilnie poprawiać swoje niedoskonałości.

Wszystkie cytaty pochodzą z książki „Zabawa. O uczeniu się, zaufaniu i życiu pełnym entuzjazmu” Andre Stern’a, która ukazała się nakładem wydawnictwa Element, Gliwice 2017. 


Redaktor naczelna Ulicy Ekologicznej. Miłośniczka slow life, kuchni roślinnej, biegania oraz edukacji leśnej. Mama trójki bosych dzieci.