UlicaEkologiczna.pl
Edukacja ekologicznaFauna

Naturalni zapylacze

Gdy myślimy o zapylaniu roślin mamy zazwyczaj na myśli wyłącznie pszczołę miodną (Apis mellifera), udomowioną przez człowieka kilka tysięcy lat temu. Owszem, owad ten jest ważny w  zapylaniu roślin, jednakże w procesie tym, ważną rolę odgrywają również dziko żyjące zapylacze, których mnogość i różnorodność form potrafi zadziwić. Są wśród nich różne gatunki błonkówek, w tym muchy, motyle, chrząszcze a nawet mrówki. Zwierzęta te odgrywają bardzo istotną rolę dla utrzymania różnorodności biologicznej. Szacuje się, że na naszych szerokościach geograficznych aż 78 % gatunków roślin zapylanych jest przez owady.

Zapylanie stanowi ważną usługę ekosystemową, którą świadczy dla nas przyroda. Większość warzyw, owoców, roślin leczniczych i ozdobnych jest wstanie wytworzyć nasiona dzięki zapylaniu. Błonkówki (Hymenoptera) stanową rząd owadów o największym znaczeniu dla człowieka. Do błonkówek należą m.in. pszczoły, osy, mrówki, pilarzowate, gąsieniczniki, bleskotki i trzpiennikowate. Bardzo duża grupa tych owadów należy do zapylaczy. W Polsce występuje około 10 tysięcy gatunków błonkówek, zróżnicowanych pod względem morfologii. Warto nadmienić, że oprócz pszczoły miodnej w Polsce odnotowano dotychczas 450 gatunków dziko żyjących pszczół, zgrupowanych w sześciu rodzinach:  lepiarkowate (Colletidae), miesierkowate (Megachilidae), pszczolinkowate (Andrenidae), pszczołowate (Apidae), smuklikowate (Halictidae), spójnicowate (Melittidae).W śród tej rozległej grupy wyróżnić można 20 gatunków miesierek (Megachile Latr.), w tym Murarkę ogrodową (Osmia rufa), która jest bardzo cennym dziko żyjącym zapylaczem.

Należy też wspomnieć o trzmielach (Bombus), reprezentowanych w Polsce przez 31 gatunków, w tym m.in. przez Trzmiela gajowego (Bombus lucorum), Trzmiela kamiennika (Bombus lapidarius), czy Trzmiela rudego (Bombus pascuorum). Są to owady, mogące zapylać rośliny również przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych, nawet przy padającym deszczu i chłodzie. Ze względu na budowę apartów gębowych (długie języczki), owady te są w stanie zapylać rośliny niedostępne dla pszczół.

Spośród dziko żyjących zapylaczach nie sposób nie wspomnieć o motylach (Lepidoptera). Jest ich w Polsce 3200 gatunków. Ze względu na wielorakość form oraz sposobu życia (wyróżniamy gatunki dzienne oraz nocne) są w stanie zapylać wiele gatunków roślin, a po zachodzie słońca również te, które charakteryzują się silnym zapachem po zmierzchu. Zapylaczami są również chrząszcze (Coleoptera). Z ewolucyjnego punku widzenia chrząszcze są najstarszymi zapylaczami. Nie przystosowały się do zapylania tak jak pszczoły. Zapylają rośliny o łatwo dostępnych, talerzykowatych kwiatach, np. baldaszkowate czy grzybienie, spotykamy je również na mniszku lekarskim.

Jakie działania można podjąć we własnym ogrodzie, tarasie, balkonie, aby pomóc zapylaczom? Oto kilka wskazówek:

  • im więcej gatunków roślin w ogrodzie, tym lepiej. Ogród składający się z samego trawnika i tui to Sahara dla owadów;
  • wybieramy rośliny o różnym terminie kwitnienia, od wczesnej wiosny do późnej jesieni;
  • wymieramy gatunki roślin o kwiatach stanowiących pożytek dla owadów. Preferujemy odmiany o pojedynczych rzędach płatków. Kultywary o pełnych kwiatach np. nowoczesne odmiany róż są mniej atrakcyjne dla owadów;
  • pozwólmy, aby trawnik nie składał się wyłącznie z roślin jednoliściennych. Posiejmy, albo pozwólmy na rozwój rozłogowym bądź płożącym gatunkom kwitnącym (koniczynie, bluszczyku kurtybanku, stokrotkom);
  • nie kośmy trawnika bardzo często. Pozwólmy, aby zakwitły na nim stokrotki, koniczyna biała, czy jastrzębce kosmaczki;
  • zakładajmy łąki kwietne chociaż na części działki;
  • część ogrodu zostawmy dla przyrody. Np. zostawmy kępę pokrzywy przy kompostowniku. Pokrzywa stanowi pokarm dla wielu gąsienic motyli. Nie wygrabiajmy spod drzew wszystkich liści na jesieni;
  • zostawmy martwe drewno w ogrodzie, np. pieniek lub konar. Oprócz walorów estetycznych będzie ono stanowiło schronienie dla owadów;
  • zainstalujmy hotelik dla owadów. Mogą go stanowić puste łodygi miskantów z własnego ogrodu;
  • zrezygnujmy z chemicznych środków ochrony roślin;
  • zapewnijmy poidełko dla owadów w trakcie gorących letnich dni.

Źródła:

Dr Zbigniew Kołtowski Oddział Pszczelnictwa ISK Znaczenie pszczoły miodnej w zapylaniu roślin entomofilnych http://www.opisik.pulawy.pl/pdf/1.pdf

https://dzicyzapylacze.pl/gatunki-pszczol-w-polsce/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Miesierka

Wybór redakcji