29.01
2013

Design bardzo zrównoważony


Pojęcie “ekodesign” stało się ostatnimi czasy bardzo popularne. Ale co tak naprawdę oznacza? Dowiedzieć się tego można oglądając wystawę “Wszystko, na zawsze – dziś. Polski i brytyjski design zrównoważony ” w Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie. Rower z nylonu, domowa elektrownia w formie stołu z mchu, meble z „odpadów”, miejskie ogrody lecznicze – to wszystko  będzie można zobaczyć na polsko-brytyjskiej wystawie łączącej sztukę, slow design, ekologię i CSR.

Przeczytajmy, co na temat ekodesignu mają do przekazania kuratorki wystawy:

Projektowanie zrównoważonej przyszłości

W ostatnich latach projektanci zmienili podejście do idei projektowania zrównoważonego. Obecnie traktują je już nie jako problem, ale raczej jako naturalną kolej rzeczy oraz szansę, by przemyśleć, co i w jaki sposób produkujemy oraz jak możemy zorganizować nasze życie w bardziej efektywny i korzystny sposób. Designerzy i inżynierowie są najbardziej niedocenianą grupą na świecie, jeżeli chodzi o rozwiązywanie istotnych problemów, a przecież mają oni dar nieszablonowego myślenia, który pomaga im zastosować nowe mechanizmy do starych produktów i systemów. Wystawa “Wszystko na zawsze – dziś” ilustruje te innowacje i nowe podejście do projektowania zrównoważonego, które proponują współcześni projektanci i architekci.

Nie tylko ograniczenia

„Zielona technologia”, „eko”, „przyjazne dla środowiska” – te wszystkie terminy opisują tę samą ideę, ale co tak naprawdę oznacza projektowanie zrównoważone? Do tej pory życie w harmonii z planetą przypominało ostrą dietę – musieliśmy ograniczyć naszą konsumpcję, aktywność i zużycie zasobów. Tymczasem nowoczesne innowacje pokazują, że istnieją o wiele bardziej pozytywne i inspirujące sposoby na życie w zgodzie z naturą.

Po raz pierwszy przyjazne dla środowiska pomysły mogą być „seksowne”, „wciągające”, „ambitne” i „zaawansowane technologicznie”. Wszyscy tego pragniemy, ale chcemy również, by tego typu produkty były trwałe. A może oczekujemy zbyt wiele?

Dzięki inteligentnemu projektowaniu, nowym technologiom i materiałom możemy opracować zrównoważone rozwiązania, które w naturalny sposób zwracają środowisku równowartość własnej konsumpcji (czasem nawet z nadwyżką). Nowe pokolenie projektantów widzi ekologię jako integralną część każdego zadania. Dlatego też opracowują oni technologie oraz techniki, które mogą poprawić stan środowiska, bez głoszenia kazań, czy cynicznej pogoni za ekopieniądzem.

Niezależnie od tego, czy chodzi o projektowanie trwałych rozwiązań, budowanie samowystarczalnych społeczności, poprawę wydajności infrastruktury, czy tworzenie innowacyjnych materiałów, nowa gwardia ekoprojektantów obiecuje nam jedną rzecz: że będziemy mogli naprawić i pogłębić nasze relacje ze środowiskiem. Od teraz na zawsze.*

*Henrietta Thompson, kurator brytyjskiej części wystawy

Design, równowaga i troska o człowieka

„Zrównoważenie” (sustainability) jest kluczowym hasłem wytyczającym kierunek rozwoju współczesnego projektowania. W myśl tej teorii postęp ekonomiczny nie powinien powodować zniszczeń w środowisku naturalnym, powinien natomiast skutkować pozytywnymi efektami społecznymi. Trzy elementy: planet, people, profit (planeta, ludzie, zysk) koegzystować mają w równowadze. Podejście to wymaga rezygnacji z gospodarki jednokierunkowej, przetwarzającej surowce w odpady, na rzecz gospodarki cyklicznej, w której surowce krążą w sposób zbliżony do ciągłego. Projektanci muszą stawić czoła tym założeniom. Postęp technologiczny, jaki miał miejsce w XX wieku, sprawił, że wytwarzanie i zużycie energii oraz produkcja przemysłowa i konsumpcja osiągnęły niewyobrażalny dla naszych przodków poziom. Od 1804 do 2011 roku liczba mieszkańców Ziemi wzrosła z jednego do siedmiu miliardów. Wnioski nasuwają się same: coraz większa populacja oznacza coraz intensywniejszą eksploatację zasobów naturalnych oraz zwiększające się zanieczyszczenie środowiska – nieprzebrane masy odpadów oraz trudną do redukcji emisję dwutlenku węgla. Planety nie można wykorzystywać bez końca, trzeba liczyć się z konsekwencjami.

Tymczasem design jest tą gałęzią działalności człowieka, która może mieć istotny wpływ zarówno na model produkcji przemysłowej, jak i na postawy użytkowników. Odpowiedzialne projektowanie ma szansę spowodować pozytywną zmianę zarówno w gospodarowaniu zasobami naturalnymi, jak i w kreowaniu zachowań konsumentów. David Crowley, brytyjski historyk designu, pisał: „Od co najmniej 100 lat obdarzeni wyobraźnią projektanci traktowali swoje dzieła nie tylko jako użyteczne i piękne przedmioty, lecz również jako instrumenty społeczne. Rzeczy i idee potrafią wpływać na sposób, w jaki ludzie żyją, myślą i współdziałają. Wzornictwo nie jest jedynie komentowaniem świata, lecz stara się być jego częścią”.

Osobiste podejście

W krajach wysoko rozwiniętych sustainability staje się normą. Unia Europejska wspiera inicjatywy zgodne z tymi założeniami, jednocześnie naciska na stopniowe, ale radykalne ograniczanie emisji dwutlenku węgla, promowanie zasad recyklingu, budowanie świadomości konsumentów. Jednak decyzje w skali makro – podejmowane na poziomie państw, kontynentów, a nawet całego globu – nie są przedmiotem tej wystawy. Jej esencją jest działalność indywidualnych postaci – 16 brytyjskich i 12 polskich projektantów (grup projektowych), którzy realizują założenia zrównoważonego rozwoju w sposób całkowicie osobisty, filtrując je przez własne doświadczenia, projektując zgodnie ze swoim sumieniem. Wystawa mówi o tym, jak górnolotne hasła nabierają realnych kształtów poprzez osobowości twórców, ich poglądy, wrażliwość, postawy.

Pomiędzy obiektami polskimi i brytyjskimi nawiązuje się ciekawy dialog. Ekspozycja zderza ze sobą dwie różne kultury, dwa odmienne światy projektowe, a pomiędzy nimi, mimo ogromnych różnic, rozciąga się delikatna pajęczyna powiązań, cytatów, wspólnych idei. Najbardziej charakterystycznymi cechami polskiego projektowania może być poszukiwanie podstawowych materiałów, ograniczanie wykorzystania zasobów, ponowne użycie odpadów,budowanie poczucia odpowiedzialności. Ciekawe jest to, że są to tendencje bardzo dobrze ugruntowane i obecne w polskim projektowaniu od dekad.

Estetyka kombinowania

Nasi twórcy, pogodzeni z brakiem dostępu do najnowszych technologii, przez wiele lat odcięci od gospodarki rynkowej, z biegiem czasu nauczyli się, kreatywnie radzić sobie w takiej sytuacji. Nazywamy to „zaradnością”. Kolejne pokolenia pielęgnują w sobie tę postawę. Z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju takie „naturalne” poszukiwania są pożądane: skuteczne i niewymagające wysokich nakładów finansowych. Obiekty za sprawą inteligencji i wrażliwości projektantów zyskują nowe cechy użytkowe i estetyczne, z łatwością wchodzą w kolejne cykle życia, a przede wszystkim zwracają uwagę na wartości podstawowe, takie jak dbałość nie tyle o środowisko, ile przede wszystkim o drugiego człowieka.*

*Magda Kochanowska, kurator polskiej części wystawy

MOCAK
Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie
Wszystko, na zawsze – dziś. Polski i brytyjski design zrównoważony
Wernisaż: 14.2.2013, godz. 18
Wystawa otwarta w dniach: 15.2–28.4.2013

Projektanci brytyjscy: Bill Amberg Studio, Paolo Bombelli & Alex Driver & Carlos Peralta, Fabien Cappello, Neil Conley, EADS UK Ltd, Raw Edges and Oscar Narud, Yu Jordy Fu, Grimshaw Architects & WindPower Ltd, JamesPlumb, Markus Kayser, Julia Lohmann, Priestmangoode, Florie Salnot, Studiomama, Unreal, Hulger & Samuel Wilkinson, Bethan Laura Wood, Wayward Plants

Projektanci polscy: Natalia Bieńkowska, Daria Burlińska, Jan Lutyk, Ania Łyszcz, Karina Marusińska, Knockout Design, Kompott Studio, Katarzyna Koprowska, Jarosław Kozakiewicz, Marta Niemywska, Robert Pludra, Magda Rychard, Jakub Sobiepanek, Maja Szczypek, Fundacja TRANSFORMACJA, WellDone.

Artykuł został zredagowany na podstawie esejów kuratorskich. Śródtytuły pochodzą od redakcji.

Zdjęcia:
1. Paolo Bombelli, Alex Driver, Carlos Peralta, Stół z mchu, 2011; mech w pojedynczych „komórkach” energetycznych, fot. Institute for Manufacture, University of Cambridge
2. Umywalka Plugless Sink, 2008, projekt: Maja Ganszyniec i Krystian Kowalski / Kompott Studio

Design bardzo zrównoważony, 5.0 out of 5 based on 2 ratings