14.07
2015

Stok narciarski na składowisku odpadów? Dobry kierunek – rekultywacja!


Niewielu z nas zdaje sobie sprawę, że już w fazie projektowania inwestycji zapada decyzja o wyborze odpowiedniego kierunku działań rekultywacyjnych, jakie zostaną podjęte po wyłączeniu danego terenu z użytkowania. Uczynić wyrobisko górnicze malowniczym zalewem, a górę odpadów zamienić w całoroczny stok narciarski? To możliwe!

Parę słów o rekultywacji

Rekultywacja to nic innego, jak zabiegi, którym poddawane są obszary zanieczyszczone bądź zdegradowane przez człowieka. Dzięki ograniczeniu rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń lub ich usunięciu z gleb i wód gruntowych, zyskujemy – zupełnie dosłownie – duże pole do popisu. Jak zagospodarować odzyskane hektary?

Wiele zależy od tego, jak ukształtowany jest teren, jakie panują na nim warunki wodne, od przyjętych planów zagospodarowania przestrzennego oraz możliwości pokrycia utworów o słabej przydatności rekultywacyjnej warstwami żyźniejszymi. W zależności od tego wybiera się jeden z trzech podstawowych kierunków rekultywacji – rolniczy, leśny lub specjalny.

 

kadzielnia_3Ścisły rezerwat przyrody nieożywionej na terenie byłego kamieniołomu “Kadzielnia” w Kielcach

Rekultywacja w praktyce

Hałdy, wyrobiska lub składowiska odpadów wymagają zastosowania specjalnych metod rekultywacyjnych, których zagospodarowanie może iść w kierunku m.in. wodnym, ekologicznym lub rekreacyjnym.

By odzyskać teren na cele rolnicze, konieczna jest obecność gleb o wysokiej produktywności, braku źródeł emisji zanieczyszczeń sąsiedztwie przewidywanych upraw oraz małe spadki terenu. Nie sieje się zboża na stromych skarpach otaczających drogi asfaltowe lub na terenie dawnej kopalni. Te trudno dostępne miejsca przeznaczone są z reguły dla lasów i zadrzewień. Nie tylko ochronią grunt przed osuwaniem się, ale też pochłoną zanieczyszczenia obecne w powietrzu.

 

Gdzie możesz odwiedzić ziemie odzyskane?

I tak, np. kierunku leśnym zagospodarowano obszar w miejscowości Łęknica, gdzie wcześniej działała kopalnia węgla brunatnego. Powstał tu atrakcyjny geopark z różnokolorowymi stawami zabarwionymi związkami kwasów i metali, gdzie zniszczone przez kwaśne środowisko drzewa wyrastające z wody, budują klimat iście z innej planety.

 

łeknica 23Klimat jak z innej planety w miejscu dawnej kopalni węgla brunatnego w Łęknicy (fot. Selene, fotopolska.eu)

 

A co może powstać na terenie zrekultywowanego składowiska odpadów komunalnych? Może to być i stok narciarski, i kolejka krzesełkowa, jak w Szczęśliwicach. Niegdyś miejsce wydobycia gliny i składowania gruzu – dziś kojarzone jest z przepięknym parkiem o charakterze rekreacyjno – wypoczynkowym. To zarazem najwyższy punkt wysokościowy Warszawy i jedno z trzech miejsc w Polsce, gdzie można szusować przez cały rok.

 

szczęśliwiceCałoroczny stok narciarski tam, gdzie kiedyś składowano odpady komunalne (fot. ElaJ, polskiekrajobrazy.pl)

Boisko do paintball’a na terenie zamkniętej kopalni wapnia w okolicy Radomska? Żaden problem. Wspaniałe miejsce do organizowania imprez plenerowych, grillowania z przyjaciółmi i przejażdżek quadem, wcale nie musi powstać w miejscu specjalnie do tego przeznaczonym. Oto kolejna “ziemia odzyskana” – Wapienniki.

 

WapiennikiKopalnia wapnia? Tak, kiedyś. Teraz to teren rekreacyjny (fot. wapienniki.pl)

 

Czy przyglądając się dwóm lustrom wody zbiornika w miejscowości Zakrzówek, gdzie obecnie można ponurkować, można by przypuszczać, że uprzednio znajdował się tam otoczony wapiennymi ścianami kamieniołom? Pracował tu w swoim czasie sam Karol Wojtyła! W 1990 roku wyrobisko zostało zatopione. Amatorzy nurkowania mają przyjemność oglądać podwodne łąki, drzewa, wraki żaglówek i.. zatopiony autobus.

 

Niesamowita podwodna przygoda? Tylko z zalanym kamieniołomie w Zakrzówku (fot. hotdive.com)

 

Inne przykłady wykorzystania zdegradowanego terenu na cele rekreacyjne spotkać możemy już poza granicami Polski. Ale nie nie trzeba szukać daleko! Tereny pogórnicze w Zagłębiu Ruhry w Niemczech stanowią dziś dziedzictwo kulturowe i przemysłowe, hałdy górnicze w miasteczku Telford w Anglii zastąpił park miejski o powierzchni 180 ha, wyposażony w ogrody kwiatowe, kluby sportowe, place zabaw i arenę koncertową.

 

TelfordPark o niepowtarzalnych plenerach w miasteczku Telford w Anglii – kiedyś stały hałdy górnicze

 

Rekultywacja to działanie strategiczne

Zalet rekultywacji i sposobów, w jakie można zagospodarować zrekultywowane obszary jest wiele. To działanie ma funkcję cennego bufora dla zanieczyszczeń, może też przyczynić się do stworzenia siedlisk pojawiających się w drodze sukcesji ekologicznej gatunków roślin i zwierząt.

Rekultywacja nie należy niestety do najtańszych inwestycji. To proces długotrwały, gdzie często dochodzi do konfliktu interesów pomiędzy właścicielem obszaru, inwestorem, a użytkownikami.

Czasami zaś brak jakichkolwiek działań stanowi najlepszy wariant rekultywacji – środowisko bowiem posiada unikatową zdolność do samooczyszczania.

Zawsze jednak cieszy kolejny teren odzyskany – gdy tracimy grunt pod nogami, warto przecież pomyśleć, jak go zagospodarować.


Absolwentka wydziału Inżynierii Środowiska (kierunek – Ochrona Środowiska) na Politechnice Warszawskiej. Miłośniczka kotów, kawy i dobrej muzyki. Pasjonuje się psychologią, tańcami latynoamerykańskimi, tańcem towarzyskim, książkami i podróżami, tworzeniem poezji i tekstów epickich.