21.10
2019

Od korzeni po owoce. Jak wykorzystać lecznicze właściwości czarnego bzu?


Sambucus nigra. Czarny bez, czyli pospolity w Polsce charakterystyczny krzew, którego gałęzie późnym latem uginają się pod ciężarem baldachów pełnych czarno-fioletowych, mięsistych owoców. Zwyczajowo bywa nazywany bzem aptecznym lub bzem lekarskim – nie bez powodu! Lecznicze właściwości kryją się bowiem w czarnym bzie od korzeni, aż po owoce!

Bez na zdrowie

Jako roślina lecznicza czarny bez stosowany jest od Starożytności. Jego niezwykłe właściwości znajdowały szerokie spectrum zastosowań – od leczenia oparzeń, chorób skórnych i cukrzycy aż po łagodzenie przeziębień. Właściwości lecznicze czarnego bzu kryją się praktycznie w każdej części rośliny. Farmakopea Polska za surowce zielarskie uznaje kwiaty i dojrzałe owoce, lecz kora, korzenie i liście krzewu również zawierają ogrom drogocennych dla zdrowia składników.

Cóż to za składniki? Przede wszystkim polifenole – silne antyoksydanty szczodrze występujące w czarnym bzie, antocyjany, flawonoidy, kwas hydroksycynamonowy oraz szereg witamin i minerałów. Równie długa jest lista dolegliwości, w których zwalczeniu pomoże nam ta niepozorna roślina. Czarny bez znany jest z właściwości moczopędnych, przeciwbakteryjnych i przeciwwirusowych, działa wspierająco przy zwalczaniu cukrzycy i regulowaniu metabolizmu, przeciwdziała depresji i nowotworom (1). Kto by pomyślał, że pospolity krzew porastający miedze, ugory i sady jest prawdziwą, naturalną apteką!

Korzystaj bezpiecznie

Choć czarny bez w pełni zasługuje na miano panaceum, to korzystanie z jego prozdrowotnych właściwości wymaga wprawy. Świeże części roślinny zawierają sambucynę i sambonigrynę – glikozydy cyjanogenne, które są trujące po spożyciu większej ilości. Związki te występują również w owocach, których nie należy spożywać w postaci surowej. Ale bez obaw! Obróbka termiczna neutralizuje trujące właściwości, a bezpieczeństwo i skuteczność stosowania preparatów leczniczych z czarnego bzu potwierdzają raporty Europejskiej Agencji Leków (EMA) i Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA).

Jak najlepiej wykorzystać prozdrowotne właściwości bzu? W okresie jesienno-zimowych spadków odporności niezastąpiony będzie sok z czarnego bzu lub napar z jego suszonych kwiatów, a napar z suszonych liści stosowany przez cały rok, jest świetną przeciwnowotworową i przeciwcukrzycową profilaktyką!

Czarny bez z aptecznej półki

Wraz z nadejściem jesieni apteczne półki zapełniają się preparatami wspierającymi odporność, wśród których pierwsze skrzypce zdecydowanie grają te oparte na ekstraktach z czarnego bzu. Niektóre z preparatów, zwłaszcza tych dedykowanych dzieciom, zamiast wspierać odporność mogą w najlepszym przypadku doprowadzić do próchnicy u dzieci i drenażu rodzicielskiej kieszeni, więc zalecana jest szczególna ostrożność w trakcie czytania etykiet. Jak wybrać dobry preparat? Przede wszystkim szerokim łukiem należy omijać syropy i preparaty zawierające syrop glukozowy lub syrop glukozowo-fruktozowy (często występujące na pierwszym miejscu w składzie!), sacharozę, soki z koncentratu i zbędne dodatki takie jak olej kokosowy czy olej palmowy.

Na plus przemawia krótki skład, w którym znajdziemy standaryzowany ekstrakt z czarnego bzu w solidnej dawce oraz informację o ilości surowca, z którego uzyskano dany wyciąg. Przykładem opartego na ekstrakcie z czarnego bzu preparatu wzmacniającego odporność o bardzo dobrym składzie jest syrop Sambucus Kids. Syrop jest mieszanką dwóch standaryzowanych ekstraktów z czarnego bzu wzbogaconą sproszkowanymi owocami malin i sokiem z aronii, a w składzie zamiast syropu glukozowo-fruktozowego znajdziemy organiczny syrop z agawy. Może być stosowany po pierwszym roku życia dziecka.

Wielu producentów suplementów wykorzystuje dobrą sławę czarnego bzu próbując nabić w butelkę rodziców zatroskanych zdrowiem swoich pociech, sprzedając nafaszerowaną cukrem i syropem glukozowo-fruktozowym imitację. A te zamiast odporności mogą zafundować dziecku cukrzycę i wizytę u stomatologa. Wybieraj na zdrowie!

  1. Młynarczyk K., Walkowiak-Tomczak D., Łysiak G.P., Bioactive properties of Sambucus nigra L. as a functional ingredient for food and pharmaceutical industry